Tegen Verkiezingen

Inleiding
Ik ben betrokken bij de Socratische Dialoog in de Publieke ruimte. Daarover geef ik met een aantal anderen mensen begin volgend jaar een boek uit vanuit de Internationale School voor Wijsbegeerte. Daarnaast organiseer ik mee de G1000 Eindhoven Top, die we volgend jaar Mei waarschijnlijk gaan doen. Vanwege die twee dingen heb ik gisteren een boekenbon gestoken in het boek Tegen Verkiezingen van David van Reybrouck. Als iets een goede investering was, dan is het wel dat! Wat een goed boekje!! Soms vind ik dat iets verplicht zou moeten zijn in het onderwijs (De Europese Droom van Jeremy Rifkin bijvoorbeeld). Dat geldt ook voor dit. Dit zou verplichte kost moeten zijn in het vak Burgerschapskunde of Maatschappijleer of hoe het tegenwoordig ook heten mag in het middelbaar of hoger onderwijs. In ieder geval moet het wat mij betreft in Opleidingen Politicologie of Bestuurskunde van de Universiteiten. Het boekje is mooi en helder geschreven (zeer heldere opzet met zes zeer heldere figuren), met een krachtige, overtuigende boodschap! Hieronder vat ik (hopelijk ter inspiratie om te gaan lezen en te gaan denken, te gaan praten en te gaan doen) een en ander samen.

Boodschap 
Hij schrijft aan het begin van zijn Conclusie: Wij zijn onze democratie kapot aan het maken door haar te beperken tot verkiezingen, en dat terwijl verkiezingen nooit als democratisch instrument zijn bedacht. Dat is, in één zin, de redenering die ik in de eerste drie hoofdstukken van dit essay heb ontwikkeld. In het vierde heb ik gekeken hoe loting, een historisch veel democratischer instrument, vandaag opnieuw zou kunnen worden ingevoerd.

Hoofdstuk 1: Symptomen
Geestdrift en argwaan: de paradox van de democratie.
Crisis van de legitimiteit: het draagvlak kalft af.
Crisis van de efficiëntie: de daadkracht kalft af.

Hij sluit af met: De symptomen waaraan de westerse democratie lijdt zijn even veelvuldig als vaag, maar wie kiezersverzuim, kiezersverloop, leegloop van de partijen, bestuurlijk onvermogen, politieke verlamming, electorale faalangst, rekruteringsschaarste, compulsieve profileringsdrift, chronische verkiezingskoorts, afmattende mediastress, achterdocht, onverschilligheid en andere hardnekkige krampen naast elkaar legt, ziet de contouren opdoemen van een syndroom, het Democratische Vermoeidheidssyndroom, een aandoening die nog niet helemaal in kaart is gebracht, maar waaraan niettemin talrijke westerse samenlevingen onmiskenbaar lijden. Laat ons even kijken welke diagnoses er al voor bestaan.

Hoofdstuk II. Diagnoses
Het ligt aan de politici, is de diagnose van het populisme.  
Het ligt aan de democratie, is de diagnose van de technocratie.
Het ligt aan de representatieve democratie, is de diagnose van de directe democratie.
Het ligt aan de electoraal-representatieve democratie, is de nieuwe diagnose van Van Reybrouck.

We zijn electorale fundamentalisten geworden.
– figuur 1 zet Verkiezingen in historisch perspectief. Het verhaal erbij mondt uit in: Doordat we de democratie gereduceerd hebben tot representatieve democratie en de representatieve democratie tot verkiezingen, is een waardevol stelsel diep in de problemen geraakt.

Hoofdstuk III. Pathogenese: hoe heeft het zover kunnen komen
Een democratische procedure: loting (oudheid en renaissance). Dan volgen de zeer heldere
– figuren 2A + B: Belangrijkste organen van de Atheense democratie en de verdeling van de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
– figuur 3: Loting als politiek instrument in de oudheid en de renaissance.
Een aristocratische procedure: verkiezingen (18-de eeuw)
De democratisering van verkiezingen: een schijnproces (19-de en 20-ste eeuw)

Hij sluit af met: Het Democratisch Vermoeidheidssyndroom (…) is een volstrekt normaal gevolg van de heiligverklaring van het electoraal-representatieve stelsel. (…)

Hoofdstuk IV. Remedies
De revival van loting: deliberatieve democratie (eind 20-ste eeuw). De electoraal-representatieve democratie werd verrijkt met een vorm van ‘aleatorisch’-representatieve democratie
Democratische vernieuwing in de praktijk: een internationale zoektocht (2004-2013)
– figuur 4 geeft het overzicht van Democratische innovatie in enkele westerse landen (2 x Canada, NL, IJsland en Ierland)
Democratische vernieuwing in de toekomst: gelote assemblees
– figuur 5 geeft het overzicht van Voorstellen voor het loten van wetgevende assemblees (USA, 2 x UK, Fr en EU)
Blauwdruk voor een democratie gebaseerd op loting
– figuur 6 visualiseert fraai een concreet voorstel van een Amerikaanse onderzoeker, met 6 verschillende organen:
1) Agenda Council, 2) Interest Panels, 3) Review Panels, 4) Policy Jury, 5) Rules Council, 6) Oversight Council.
Het toont fraai hoe democratie ook volstrekt anders ingericht kan worden.

Model kan worden toegepast
1. om een enkele wet te maken
2. om alle wetten te maken binnen een bepaald beleidsterrein
3. om de deliberatieve kwaliteit van een burgerinitiatief of referendum te verbeteren
4. om een gekozen Kamer van een ‘bicameraal’ stelsel te vervangen
5. Om het gehele wetgevende proces uit te voeren i.p.v. een gekozen legislatuur

Van R stelt voor 5 toepassingen te beschouwen als 5 opeenvolgende fases van een transformatie. Voor fase 4 is stilaan de tijd rijp.

Tijdelijk pleidooi voor een bi-representatief stelsel:
Hij schrijft op p. 140: Ik geloof dat de dramatische systeemcrisis van de democratie verholpen kan worden door loting een nieuwe kans te geven. Het gebruik van het lot is geen wondermiddel, geen perfect recept, net zomin als verkiezingen dat ooit waren, maar het kan wel een aantal euvels van het huidige systeem verhelpen.
Hij behandelt fraai 10 argumenten tegen.
Hij schrijft op p. 145: Waar we vandaag naar toe moeten is een bi-representatief model, een volksvertegenwoordiging die zowel door stemming als door loting tot stand wordt gebracht. (…) Het electorale en aleatorische gaan (…) hand in hand.

You may also like...

1 reactie

  1. Sjaak Evers schreef:

    De collega’s met wie ik de publicatie maak over de Socratische Dialoog in de Publieke wees ik nog op een drietal specifieke punten:

    1) Op p. 103 zette hij even helder uiteen wat deliberatieve democratie is:

    een vorm van democratie waarbij collectieve beraadslaging centraal staat en waarin deelnemers aan de hand van informatie en argumentatie concrete, rationele oplossingen formuleren voor maatschappelijke uitdagingen.

    Om te vermijden dat enkele mondige deelnemers het groepsproces kapen, wordt doorgaans gewerkt met kleinere subgroepen, professionele gespreksleiders en een uitgetekend scenario (stappenplan noemen wij dat! Cursief is van mij. Sjaak)

    2) Op p. 133 citeert hij eerst een expert op het gebied van democratische innovatie. Daarna schrijft hij:

    Deze vijf dilemma’s kent iedereen die ooit met alternatieve vormen van beraadslaging heeft gewerkt.

    Ze gaan over de ideale grootte van de groep, de ideale duur, de ideale selectiemethode, de ideale beraadslagingsmethode en de ideale groepsdynamiek.

    Waarvan akte. Goed om te weten, te overdenken ook …
    Mij valt op dat hij onder 1) professionele gespreksleiders noemt, onder 2) de groepsdynamiek

    Mijn samenvatting van hierboven en de 2 punten van zojuist raken ook aan wat in het Rijnlandse circuit Jim Rough ons leerde. Zie bijvoorbeeld op deze website de posting van 14 november 2009, over The Wisdom Council.

    3) Hij verhaalt op p. 118 en 119 over de succesvolle inschakeling van sociale media.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *