3-de Grote Rijnland Congres: Indrukwekkend !

We zien wat mij betreft terug op een uniek Congres ! Dat we het met elkaar uitgebreid en soms ook diepgaand over de Morele Crisis en over MoraliTijd hebben gehad, is voor mij onvergetelijk. Het was boeiend om inzichten, belevenissen en ook zorgen met elkaar te delen. Voor mijn gevoel hebben we een stap gezet in het onderzoek van de Morele crisis en naar een nieuwe MoraliTijd. Hoogtepunt was de bijdrage van René ten Bos en onmiddelijk daarna het Paneldebat o.l.v. van Joep Schrijvers. Al het materiaal en een samenvatting van de diverse uitkomsten staat/komt op een mooie mindmap van Hans Terhurne. Mijn kort overzicht van het mooie geheel volgt hieronder.

Jurgen Moerman begon met het Rijnlands Manifest en de plaats van de moraal daarin, een initiatief van de Rijnland Weblog Groep, dat nog niet af is, maar het was goed de inzichten van nu te horen: Het onderwerp is actueel, voert terug op het doen van Ludwig Erhard, wiens denken terug te voeren is op Wilhelm Ropke. Kern van diens denken gaat over Vrijheid, Ordening en Gemeenschapszin. Hij stelt ons voor steeds 4 vragen te bespreken: de ordeningsvraag, de sociale vraag, de politieke vraag én de moreel-vitale vraag. De Rijnland Weblog Groep geeft in het verlengde daarvan 4 oplossingsrichtingen, aspecten van ‘het huis op orde’: techno-economische potentie, sociaal-politieke transparantie, maatschappelijk draagvlak én cultuur-historisch referentiekader. Zie verder verhaal over Ropke en de analyse van de crisis vanuit een rijnlands c.q. ordo-liberaal perspectief, beiden van de hand van Piet Moerman.

Vervolgens valt Harold Janssen in voor Pieter Jan Bezemer, die vanwege familieomstandigheden plotseling afwezig is (we krijgen zijn materiaal nog wel). Harold vervangt uitstekend: schetst ons veranderingen vanuit een boeiend, historisch perspectief. Rondom 1848 veranderde er veel op veel vlakken en in veel landen. We zitten we nu in een soortgelijke verandering, in de tussentijd naar een nieuwe tijd. Er is nu ook alle reden voor een Rijnlands Manifest. We zijn in zijn perspectief aan het oefenen voor de nieuwe tijd. Ons rest niets anders dan ‘mee-stribbelen’.

Frits Schipper (Filosoof aan de VU) leert ons concepten over moraal, ethiek (=reflectie op moraal) en meta-ethiek (reflectie op ethiek), waarbij hij bijvoorbeeld spreekt over autonome en heteronome ethiek (Rijnlandse versus Anglo-Amerikaanse ?). Het Rijnlands Manifest noemt hij een voorbeeld van sociale ethiek. Hij heeft het daarna over toegepaste ethiek (met daarbij o.a.: gemeenschapszin gaat over verscheidenheid in de praktijk), over empirisch geinformeerde ethiek (de deugdethiek van Aristoteles komt bijvoorbeeld langs) en (nog maar kort, vanwege de beperkte tijd) over dilemma’s.

Foto 9René ten Bos (Filosoof aan de KUN) meldt ons dat er veel onzin gekwaakt wordt over moraliteit, brengt ons met behulp van prachtige verhalen over zijn zoon (die een videootje wilde halen, kennelijk heel goed kan voetballen) het idee van de moraliteit als ‘geste’, een gebaar met onverschilligheid t.a.v. het resultaat! Hij legt link met vertrouwen en leiderschap, heeft het over hoe dicht ethiek en esthetiek bij elkaar liggen, heeft het over ‘gestisch onvermogen’ en over ‘systemisch wantrouwen’, over de ‘resultatis’, de verslaving aan resultaten, die moraliteit corrumpeert, . Het Anglo-Amerikaanse en het Rijnlandse denken zijn er wat hem betreft van doortrokken. Moraliteit spreekt d.m.v een ‘rottige emotie’  in je buik.

Foto 5Dan volgt het Paneldebat, energiek en enthousiast geleid door Joep Schrijvers, met daarin behalve de sprekers van de ochtend ook Ciska Dresselhuys (vroeger van Opzij) en Christiaan Weijts (columnist van NRC next en De Groene Amsterdammer). Joep doet vooral uitgebreid diagnose met hen en met de zaal. 

Vraag 1 is of NL verloedert (v) c.q. verhuftert (m). Antwoorden zijn niet eenduidig. René ten Bos zet Rijnlands en Anglo-Amerikaans neer als 2 ethische opties, dat ondernemers zich niet op het terrein van de politiek moeten begeven (en omgekeerd), hetgeen wel gebeurt, zoals Harold Janssen bijvoorbeeld zag op Capitol Hill. Zowel het R als het A-A hebben perverteringen en logische gevolgen en morele assumpties (welke laatsten we helaas niet hebben kunnen horen van Pieter-Jan Bezemer). Twitteren en de 60-er jaren komen langs, met de zeer verschillende ervaringen en opinies over beiden.

Vraag 2 is of Moraliteit mogelijk is. Dan komt langs dat mensen morele wezens zijn, moraliteit niet is om problemen op te lossen, maar om dingen in bewegingen te zetten, ‘pain in the ash’ is. Luisteren naar de betekenis van gevoel kan. Personen en situaties zijn niet los te koppelen. Reflecteren op moraliteit kan. Er zijn gedeelde emoties door culturen heen. Nobelprijs is typisch een voorbeeld van een ‘geste’.
  
Vraag 3 is of Moraliteit wenselijk is, maar daar komen we niet echt meer aan toe, zeker als de immoraliteit van de opzet van het debat aan de orde komt (6 panel leden t.o.v. 60 deelnemers in de zaal, 6 op een verhoging t.ov. de 60) en de suggestie van: blijft na dit debat ook weer alles zoals het was …   

Tussen de middag maken vader en zoon Angelo en Gino Bombrini mooie muziek !

’s Middags hebben we 3 series van 4 workshops gedaan:
1. Met de kennis van toen en het inzicht van nu, door Jaap Peters & Jan Reedijk,
2. Levensmoraal of Levensmoe, door Angelo Bombrini,
3. Denken voor een ander, door Naud van der Ven,
4. Landkaart van de belevingswereld Moraliteit, door Els Verschoor,
5. Filmhuis MoraliTijd, door Sandra van Kolfschoten,
6. Moraliteit en je persoonlijk geweten, door Anton Scheffers,
7. Een anarchistische moraal, door Henk Hogeweg,
8. Een manager kan niet ook een goed mens zijn, door Jorrit Stevens & Harold Janssen,
9. Persoonlijk leiderschap voorbij, door Helma Ton,
10. De pelgrimstocht van Everyman, door Marlies Bosker,
11. MVO Moreel Verantwoord Ondernemen, door Leo Crombach,
12. Morele principes als breekijzer voor het ‘nieuwe organiseren’?, door Jan Smit.

De mensen van Cultuur & Ondernemen moeten we een volgende keer beter laten aansluiten !

Nr. 1 heb ik zelf gevolgd: Michel Albert typeerde in zijn ‘Capitalism contre Capitalism’ met een Berg verzekeringen vanuit de Alpijnse traditie en met de Zee die vanuit een Maritieme traditie, later R resp. Neo-Amerikaans/A-A. Voor Milton Friedman was hebzucht een deugd i.p.v. een ondeugd ! Jan & Jaap maken ons vooral attent op een van Economie Nobelprijs winnaars van 2009: Elinor Ostrom, die in wetenschappelijk onderzoek vond dat eigendom besluitvorming over ‘common goods’ niet ten goede komt ! Zij bepleit betrekken van gebruikers in die besluitvorming ! Jaap & Jan stellen zo een nieuwe Derde weg voor: niet ‘common goods’ bestuurd door de markt of door de overheid, maar door de gebruikers !

Vervolgens heb ik nr. 8 gedaan: Het is gewoon genant om te zien hoe we ons gaan gedragen en aan verwachtingen tegemoet gaan komen, zodra we het stempel werknemers of managers op ons voorhoofd gedrukt krijgen !

Mijn derde was nr. 10. Erg fraai hoe Marlies het Middeleeuwse ‘Elkerlyc’ voor ons ontsloten heeft. Hier had ik het voordeel dat ik organisatie van het Congres mocht doen. Van eerder kende ik al en leerde ik al uit mijn hoofd het rijtje van de deugden: moed, maat, wijsheid en rechtvaardigheid. Vanaf nu (Dank aan Marlies) ken ik ook het rijtje van ondeugden. Ik vind ze zo relevant dat ik die ook uit mijn hoofd heb geleerd (ik geef met vet aan met behulp van welk ezelsbruggetje ik ze gemakkelijker kan onthouden): hoogmoed, hebzucht, vraatzucht, jaloezie en woede, lust en luiheid. 

Tot slot oogsten we met elkaar, formuleren we wat we in de workshops opgepikt hebben, wat leidt tot de mooie mindmap van Hans Terhurne.

Foto 10Pieter Vermeulen & the Ry Cooder Connection Revisited sluiten de dag muzikaal fraai af.

Overigens zijn velen voor het eerst bij S2M, allemaal onder indruk van de locatie: kleurrijk, veel beweging, energie, jonge mensen, mooie voorzieningen, interessant verdien model !

Het was een genoegen om het Congres met Henk Hogeweg samen te mogen organiseren !

You may also like...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *