In Vrij Nederland van afgelopen week (31 juli 2010) staat een interview met ‘Notarisprofessor’ Martin Jan van Mourik: ‘Graaien is de norm’: pag. 22, pag. 23 en pag. 25. Hij stelt er o.a. in: Er zijn rechtsregels waar iedereen zich aan moet houden. En er zijn de algemeen aanvaarde regels van moreel besef: de normen en waarden die niet in een wet vastliggen. De Griekse wijsgeer Aristoteles en later ook de Italiaanse filosoof Thomas van Aquino wezen de mens er al op dat het in het leven gaat om maat, moed, wijsheid en rechtvaardigheid. Als je die deugden als uitgangspunt neemt, leef je goed.  

In Vrij Nederland van 3 april 2010 stond een interview met René ten Bos, die we proberen te krijgen op het 3-de Grote Rijnland Congres: ‘De stem van het geweten praat niet’, met bijv.: ‘Ik stoor me aan het morele gekwaak in dit land’. Het artikel gaat over de wisselwerking tussen charismatisch leiderschap en gedragscodes e.d. en over het onderscheid tussen gedragscodes en moraliteit, waarbij moraliteit (zo leert René ons) nabijheid in zich heeft.

Dat laatste onderscheid (tussen gedragscodes en moraliteit) doet mij denken aan het onderscheid dat Thomas Corver, Jaap Jan Brouwer en Piet Moerman in Angelsaksen versus Rijnlanders maken tussen het institutionele domein en het socioculturele domein, en ook aan het onderscheid tussen de regels en aandacht waar Jaap Peters en Hester Heringa het zo mooi en uitgebreid over hebben in hun Bij welke reorganisatie werk jij……

Nog een andere gedachte die bij mij opkomt na het aandachtig lezen en nadenken over het artikel van Rene ten Bos: mogelijk zijn er 2 alternatieve reacties op teveel aan en verschraling van de regels:
- roep om en belangstelling/aandacht voor (charismatisch) leiderschap, hierarchie, staatskapitalisme, macht van boven/buiten e.d. aan de ene kant
- moraliteit, collectieve ambitie, gemeenschapszin, macht van onderop/binnenuit e.d. aan de andere kant,
waarbij wij van het Rijnlandse voor het tweede alternatief gaan ….