14) Op zoek naar Amerika

Geert Mak: Reizen zonder John, op zoek naar Amerika

‘Reizen zonder John’ vind ik een mooi, informatief, spannend boek, waarbij de ondertitel (op zoek naar Amerika) goed de bedoeling weergeeft van (het boek over) de rondreis door Amerika van Geert Mak in 2010, geïnspireerd door (het boek met dezelfde bedoeling over) dezelfde rondreis door Amerika van John Steinbeck 50 jaar geleden. Het boek bestaat uit 7 delen en de Epiloog, uit 575 pagina’s.

Hieronder geef ik aan wat ik de boeiende aspecten vind, zoals die in het boek aan de orde komen. Het boek zou wat mij betreft een mooie trigger zijn voor middelbare scholieren, om ze gevoel bij te brengen voor het continent, dat de afgelopen eeuw de onbetwiste leider van de wereld was, in militair, economisch en politiek opzicht.

Deel 1: Sag Harbor
Hoofdstuk 1 beschrijft het Noord Amerika van 1960,
– met Levittown van de familie Levitt (de eersten die massaal geprefabriceerde huizen maakten, een uitvinding, die qua reikwijdte te vergelijken is met de lopende band van Henry Ford in 1913)
– de overlevingssamenleving (een wereld van zwoegers) die veranderde in een consumptiesamenleving (een wereld van genieters).
H. 2 bevat de introductie van John Steinbeck en zijn rondreis.
H. 3 is de introductie van Geert Mak zijn rondreis.
Mak refereert trouwens ook regelmatig aan de rondreis van Alexis de Tocqueville in 1831-1832, leidend tot diens grote werk Over de democratie van Amerika.
Alles onder de titel Sag Harbor, de plaats in de buurt van NY, waar John Steinbeck het meest van zijn leven woonde en werkte.

Deel 2: NY – Connecticut – Massachusetts – Vermont – New Hampshire – Maine
H. 1 gaat over dat Sag Harbor.
H. 2 gaat over Deerfield, de plaats waar de jongste zoon van John Steinbeck in 1960 op school zit.
H. 3 gaat over :
– het begin van de VS: de landing van de Engelse Pilgrims met hun Mayflower op Plymouth Rock in 1620
– de beginjaren van de VS, waarvan zeker 3 versies zijn: een Europese, een indiaanse en een Afro-Amerikaanse.
Hier begint het boek vind ik echt interessant te worden.
H. 4 handelt over:
– het McCarthyisme, de jacht op mensen met communistische sympathieën begin 50-er jaren
– hoe werken een manier was/is om God te eren
– hoe de Amerikanen zich als uitzonderlijk beschouwen.
H. 5 gaat over de verkiezingsdebatten tussen Nixon en Kennedy in 1960, voor de eerste keer op tv.
H. 6 gaat vooral over de economische achteruitgang tussen 1960 en 2010.

Deel 3: New Hampshire – Vermont – Canada – Detroit
H. 1 gaat over:
– de oriëntatie op het thuisfront (‘home’) en de rusteloosheid tegelijk
– de suburbs, die eenheden op zich zijn, los van de stad.
H. 2 gaat over:
– de strijd om Onafhankelijkheid van de Amerikanen tegen de Engelsen. De overwinning van de Amerikanen resulteert op 4 juli 1776 in hun Onafhankelijkheidsverklaring, hun Constitutie en hun ‘Bill of Rights’
– hoe het Amerikaans een aparte taal werd (p. 162)
– de strijd tussen Amerika en Engeland om Canada (1812), de voortgezette Onafhankelijkheidstrijd, dit keer gewonnen door de Engelsen
– de Burgeroorlog = de strijd tussen de 20 Noordelijke ‘vrije’ staten en de 11 Zuidelijke ‘slaven’-staten (1865)
– recenter: de toenemende ongelijkheid.
H.3 gaat over Canada, met het grote idee daarachter: overleven, bij de VS: The Frontier (de altijd verder wijkende westgrens), bij Groot Brittannië: het eiland.
H. 4 gaat over Henry Ford, over de gerichtheid op materie, over het machine denken, over het geloof in de maakbaarheid van de wereld.
H. 5 gaat over:
– Detroit, met zijn Auto-industrie: Ford, Chrysler en General Motors
– de Great Migration: van de zwarte mannen vanuit het Zuiden naar de grote steden in het Noorden
– de nieuwe stadscultuur: van duizend en een kleine en slimme initiatieven.

Deel 4: Michigan – Chicago – Illinois – Wisconsin – Minnesota
H. 1 gaat ook weer over het religieuze, over Gereformeerde Gemeente achtige diensten, die Geert Mak er meemaakt.
H. 2 gaat over Chicago, over Al Capone c.s. en over Obama.
H. 3 gaat over het Amerikaanse Politieke systeem, het belang van het thuisfront (de kiezers) en het geld (lobby).
H. 4 gaat over hoe het stemgedrag van de Amerikanen en hun belangen moeilijk met elkaar te rijmen zijn, hoe morele kwesties en anti-intellectualisme daarin een rol spelen.
H. 5 gaat over het ontstaan en het verdwijnen van de kleine stad in de Mid west, over de verschillen tussen de staten en over de overeenkomst met Europa: ook afkeer van federale regelingen en van Washington zoals Europeanen van Brussel. Texas valt te vergelijken met Rusland, Florida met NL.

Deel 5: Minnesota – North Dakota – Montana – Washington
H. 1 gaat over:
– de rol van de vrouw in de (culturele) gemeenschap
– de landschappelijke leegheid en de menselijke kleinheid.
H. 2 over:
– de voorspoed-predikanten
– Theodore Roosevelt: Republikeins president van 1901 tot 1909 (Poetin-achtig?!)
– de Amerikaanse buitenlandse politiek: Messiaans.
H. 3 gaat over Little Bighorn, de plaats waar 25 juni 1876 de laatste grote slag plaats vond tussen het oorspronkelijke Amerika en alles wat daarna kwam, een drama en een trauma voor de Amerikanen a la Pearl Harbor in 1941 en 9/11 in 2001.
H. 4 gaat over:
– het verval van de treinen
– de publieke armoede (internetsnelheid, infrastructuur, waterleidingen, straatlantaarns, vliegvelden, etc., etc..)

Deel 6: SeattleOregon – Californië – San Francisco – Monterey
H. 1 gaat over het rijke Seattle, het mooie Oregon en het democratische Californië
H. 2 over:
– het verzet tegen, het alternatieve in Amerika (Betty Friedan, Jane Jacobs, Ralph Nader, Berkeley, etc.)
– ook hoe in Californië sinds 1980 21 gevangenissen gebouwd werden tegen een (!) college-campus.
H. 3 leert ons dat Amerika sinds het midden van de jaren 70 een beroepsleger heeft, met gevolgen van dien: niet meer wij zijn het leger, maar zij. Het gaat over de militaire historie, over het Militair-Industrieel-Complex, de term blijkt van Eisenhouwer, die bij zijn afscheid er zijn twijfel over de toekomst van Amerika mee uitdrukte.
H. 4 gaat over de patstelling in de Amerikaanse politiek: twee stammen: de een ‘Volvo-driving’, de ander ‘gun-fondling’, een continent dat geen boodschap meer heeft aan de wereld en aan de toekomst, alleen aan zichzelf en aan nu.
H. 5 gaat over de neergang van Amerika en van de Amerikaan: pessimisme breekt ongegeneerd door

Deel 7: Californië – Arizona – New Mexico – Texas – Louisiana – New Orleans
H. 1 gaat over:
– Californië: met alle klimaten
– Arizona: met Flagstaff,
– New Mexico: in 1912 de 47-ste staat van de VS.
H. 2 gaat over:
– Route 66, de ‘Main Street’ van de VS, voor burgers en bedrijven
het Highway-Motor-Complex, naar analogie van het Militair-Industrieel-Complex, met gevolgen van dien voor het treinen netwerk
– de Dust Bowl, doordat er geen dichte begroeiing meer was, die de aarde vasthield.
H. 3 gaat over:
– Franklin Delano Roosevelt: Democratisch president van 1933 tot 1945, ernstig gehandicapt (polio), ‘included the excluded’
– President Lynden Baines Johnson, Texaan, berucht om zijn intimidatie.
H. 4 over de Amerikaanse buitenlandse politiek: geen idee van de complexiteit van de situatie ter plaatse (Anglo-Amerikaans, anders dan Rijnlands!): 1) WO II, 2) China, 3) Val van de Berlijnse Muur 4) Oorlog in Irak, 5) etc..
H. 5 over:
– segregatie en desegregatie
– Orkaan Katrina: 3 rampen: 1) de oorspronkelijke, 2) de doorbraak daarna van binnendijken, 3) mensen die het langdurig behelpen daarna niet aan konden.
H. 6 over
– New Orleans, altijd buitenbeentje geweest
– Ruby Bridges, het kleine zwarte meisje waar in 1960 alles om draaide
– de officiële segregatie die verdween en de feitelijke segregatie die bleef.

Epiloog
H. 1 gaat over John Steinbeck, direct na de reis.
H. 2 over het huidige Amerika
– VS = EU
— allebei een berg schulden, anders dan Azie
— allebei maken het ondanks alles, alles bij elkaar (privaat + publiek) nog betrekkelijk goed
— de democratische samenleving is bij allebei in crisis, in de VS is ie gecorrumpeerd, in Europa in verwarring
— Het eeuwige westerse gelijk is aan het kantelen
– VS versus EU
— demografische prognose voor de VS beter dan voor Europa
— want voor Europa is migratie een probleem, de VS plukt er de vruchten van (innovatie ook)
— Europa heeft afgedaan
— in de VS zijn de jaren 60 nog niet tot rust gekomen
– ‘Declinism’, de neiging om overal symptomen van neergang te signaleren
– VS nog wel de grootste economie ter wereld, nog steeds ‘anker’ voor de wereld
– Een land met 20% van de wereldproductie en 4,5% van de wereldbevolking kan niet bijna 50% van alle militaire uitgaven blijven torsen, en dat jaar na jaar, decennium na decennium
– VS terug naar natuurlijke plaats in de wereld. Kunnen de Amerikanen dat accepteren? Kennen zij hun beperkingen?
H. 3 over John Steinbeck:
– zijn speedverslaving,
– Vietnam beschadigde zijn reputatie, net als bij zijn vriend President LB Johnson.

Het is een indrukwekkend boek met heel veel interessante verhalen en achtergronden. Amerika komt er uit als machinaal-rationeel en magisch-positief tegelijk, als een continent dat geen boodschap meer heeft aan de wereld en aan de toekomst, alleen aan zichzelf en aan nu.

Het boek is van 2010. Anders dan het boek zou doen vermoeden
– is Obama daarna toch herkozen in 2012….
– voert Amerika niet meer oorlog in Irak en Afghanistan, ging het niet oorlog voeren in Syrië en Iran …

Sjaak Evers, september 2014